Na današnji dan, 19. oktobra 2003. godine, od zatajenja srca preminuo je prvi predsjednik Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine Alija Izetbegović, jedan od najistaknutijih i najutjecajnijih bosanskohercegovačkih političara u historiji.
Prema procjenama, njegovom posljednjem ispraćaju prisustvovalo je više od 100.000 ljudi iz cijele Bosne i Hercegovine i inostranstva, uz prisustvo brojnih domaćih i međunarodnih zvaničnika, dok su telegrami saučešća pristigli iz oko stotinu zemalja svijeta. Ukopan je na šehidskom mezarju Kovači u Sarajevu.
Životni put, školovanje i prva hapšenja
Alija Izetbegović rođen je 8. augusta 1925. godine u Bosanskom Šamcu u uglednoj begovskoj porodici. Već u njegovoj drugoj godini porodica se preselila u Sarajevo, gdje je završio osnovnu školu i gimnaziju. Zbog pripadnosti organizaciji Mladi muslimani uhapšen je 1946. godine i osuđen na trogodišnju zatvorsku kaznu, iz koje izlazi 1949. godine. Nakon toga upisuje i u roku od dvije godine uspješno završava Pravni fakultet u Sarajevu. Od 1950. do 1982. godine radio je kao rukovodilac gradilišta i pravni savjetnik u brojnim sarajevskim preduzećima.
U proljeće 1983. godine ponovo je uhapšen te u montiranom „Sarajevskom procesu“ osuđen na 14 godina zatvora, od čega je odslužio šest godina. Po izlasku iz zatvora, 1990. godine s grupom istomišljenika osniva Stranku demokratske akcije (SDA), koja na prvim višestranačkim izborima osvaja najviše glasova i igra ključnu ulogu u odbrani zemlje tokom agresije na RBiH.
Na čelu države i SDA bio je u više mandata. Odluku o povlačenju iz Predsjedništva BiH saopćio je 6. juna 2000. godine, a zvanično se povukao 12. oktobra iste godine. Odbio se ponovo kandidovati za predsjednika SDA 2001. godine, nakon čega je proglašen počasnim predsjednikom stranke.
Priznata djela i međunarodna priznanja
Alija Izetbegović bio je autor brojnih publicističkih radova, studija i knjiga koje su prevedene na više svjetskih jezika, među kojima se izdvajaju „Islam između istoka i zapada“, „Problemi islamskog preporoda“, „Islamska deklaracija“, „Moj bijeg u slobodu“ (1999) te autobiografsko djelo „Sjećanja“ (2000). Njegova sabrana djela u deset tomova objavljena su 2004. godine.
Za svoj rad dobio je brojna priznanja, među kojima su Nagrada kralja Fejsala, medalja Centra za demokratiju iz Washingtona, te titula počasnog doktora pravnih nauka Univerziteta Marmara u Istanbulu (1997). Najutjecajniji španski list El Mundo izabrao ga je 1995. godine za ličnost godine u svijetu, dok je 1998. godine na forumu u Crans-Montani dobio prestižnu nagradu za unapređenje ljudskih prava.
Riječi svjetskih lidera i historijske poruke
Njegovu ulogu u historiji Bosne i Hercegovine potvrdile su mnoge svjetske diplomate. Tvorac Dejtonskog mirovnog sporazuma Richard Holbrooke izjavio je: „Da nije bilo Alije Izetbegovića, danas ne bi bilo ni Bosne i Hercegovine.“ Tadašnji premijer Turske Recep Tayyip Erdogan naglasio je da je Izetbegović čovjek koji je svojim životom i djelom utjecao na historiju i čija je misija izraz ljudske časti, dok je bivši predsjednik Hrvatske Stjepan Mesić istakao njegovu neupitnu državničku ulogu u održanju samostalne BiH.
Nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma u novembru 1995. godine, Izetbegović je ostavio poruku koja se i danas citira: „Ovo nije pravedan mir, ali je pravedniji od nastavka rata. U situaciji kakva jeste, u svijetu kakav jeste, bolji mir se nije mogao postići.“
Ostao je zapamćen i po svom nepokolebljivom stavu o očuvanju cjelovite države i specifičnom viđenju vlasti na ovim prostorima: „Bosnom nikad niko nije uspio da vlada, uvijek mu se to samo činilo.“
